Χαρισοπούλου Σοφία, Κλινική Ψυχολόγος Παιδιού & Εφήβου(MSc, MEd) Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
15 Φεβρουαρίου 2026
Όταν ένα παιδί εμφανίζει επαναλαμβανόμενες σκέψεις ή συμπεριφορές που μοιάζουν υπερβολικές, οι γονείς συχνά μπερδεύονται, ανησυχούν ή προσπαθούν να το καθησυχάσουν χωρίς να καταλαβαίνουν τι πραγματικά συμβαίνει. Όμως η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή δεν είναι απλώς μια «φάση» ή μια ανάγκη για τάξη, αλλά ένας τρόπος με τον οποίο το παιδί προσπαθεί να διαχειριστεί έντονο άγχος και αβεβαιότητα. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή στα παιδιά, πώς εκδηλώνεται και πώς οι γονείς μπορούν να την αναγνωρίσουν και να υποστηρίξουν αποτελεσματικά το παιδί τους.
Υπάρχουν στιγμές που οι γονείς παρατηρούν στο παιδί τους συμπεριφορές που μοιάζουν ασυνήθιστες ή επαναλαμβανόμενες. Μπορεί να ζητά συνεχώς επιβεβαίωση, να επαναλαμβάνει συγκεκριμένες κινήσεις ή να δυσκολεύεται να ολοκληρώσει απλές καθημερινές δραστηριότητες χωρίς να τις κάνει «με έναν συγκεκριμένο τρόπο». Συχνά, αυτές οι συμπεριφορές παρερμηνεύονται ως τελειομανία, πείσμα ή ανάγκη για προσοχή. Στην πραγματικότητα, όμως, σε ορισμένες περιπτώσεις αποτελούν την εξωτερική έκφραση ενός εσωτερικού άγχους που το παιδί δυσκολεύεται να διαχειριστεί. Μία από τις διαταραχές που συνδέονται με αυτή την εμπειρία είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.
Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι μια αγχώδης διαταραχή που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το παιδί βιώνει τις σκέψεις του και την αίσθηση ασφάλειας μέσα στον κόσμο. Το παιδί μπορεί να νιώθει ότι το μυαλό του «κολλάει» σε συγκεκριμένες σκέψεις ή εικόνες που εμφανίζονται ξανά και ξανά, χωρίς να μπορεί να τις ελέγξει. Αυτές οι σκέψεις, γνωστές ως ιδεοληψίες, είναι ανεπιθύμητες και προκαλούν έντονη δυσφορία. Το παιδί δεν τις επιλέγει και συχνά δεν τις κατανοεί πλήρως, βιώνοντάς τις ως κάτι ξένο ή απειλητικό.
Οι ιδεοληψίες μπορεί να εμφανίζονται με διαφορετικούς τρόπους. Ένα παιδί μπορεί να φοβάται επίμονα ότι θα συμβεί κάτι κακό στους γονείς του ή ότι το ίδιο μπορεί να προκαλέσει βλάβη χωρίς να το θέλει. Άλλα παιδιά ανησυχούν υπερβολικά για μικρόβια ή ασθένειες, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Ορισμένα παιδιά βιώνουν έντονη δυσφορία όταν τα πράγματα δεν είναι «όπως πρέπει», ενώ άλλα δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τη μνήμη τους, αμφιβάλλοντας συνεχώς για πράγματα που έχουν ήδη κάνει. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτές οι σκέψεις συνοδεύονται από έντονο φόβο, ενοχή ή αβεβαιότητα, δημιουργώντας μια συνεχή εσωτερική ένταση.
Για να μπορέσει να μειώσει το άγχος που προκαλούν αυτές οι σκέψεις, το παιδί μπορεί να αρχίσει να αναπτύσσει συγκεκριμένες επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, γνωστές ως καταναγκασμούς. Αυτές οι συμπεριφορές λειτουργούν ως ένας τρόπος προσωρινής ανακούφισης από το άγχος. Για παράδειγμα, το παιδί μπορεί να πλένει επανειλημμένα τα χέρια του, να ελέγχει συνεχώς αν κάτι είναι «σωστό», να επαναλαμβάνει κινήσεις ή να ζητά διαρκώς επιβεβαίωση από τους γονείς του. Ορισμένα παιδιά αποφεύγουν καταστάσεις που τους προκαλούν δυσφορία, ενώ άλλα μπορεί να επαναλαμβάνουν λέξεις ή σκέψεις στο μυαλό τους για να νιώσουν ασφαλή. Αν και αυτές οι συμπεριφορές προσφέρουν στιγμιαία ανακούφιση, στην πραγματικότητα ενισχύουν τον κύκλο του άγχους, οδηγώντας το παιδί να εξαρτάται όλο και περισσότερο από αυτές.
Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή δεν είναι σπάνια στην παιδική ηλικία. Υπολογίζεται ότι περίπου 1 στα 200 παιδιά εμφανίζει τη διαταραχή, αν και πολλά περιστατικά δεν αναγνωρίζονται έγκαιρα. Συχνά, τα παιδιά δυσκολεύονται να εκφράσουν αυτό που βιώνουν, είτε επειδή ντρέπονται είτε επειδή φοβούνται ότι κάτι δεν πάει καλά με τα ίδια. Μπορεί να νιώθουν διαφορετικά από τους συνομηλίκους τους ή να φοβούνται ότι δεν έχουν έλεγχο στο μυαλό τους, γεγονός που επηρεάζει την αυτοεκτίμησή τους και τη συναισθηματική τους ασφάλεια.
Η ανάπτυξη της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα. Συνήθως αποτελεί αποτέλεσμα μιας αλληλεπίδρασης βιολογικών και ψυχολογικών παραγόντων, καθώς και των εμπειριών του παιδιού. Ορισμένα παιδιά έχουν μια αυξημένη ευαισθησία στο άγχος ή μια έντονη ανάγκη για βεβαιότητα και έλεγχο. Στρεσογόνα γεγονότα, σημαντικές αλλαγές, μεταβάσεις ή εμπειρίες που ενισχύουν το αίσθημα αβεβαιότητας μπορεί να λειτουργήσουν ως εκλυτικοί παράγοντες. Σε αυτό το πλαίσιο, οι καταναγκαστικές συμπεριφορές λειτουργούν ως ένας μηχανισμός που δίνει στο παιδί μια αίσθηση προσωρινού ελέγχου και ασφάλειας.
Οι επιπτώσεις της διαταραχής μπορεί να επεκταθούν σε πολλούς τομείς της καθημερινότητας. Απλές δραστηριότητες, όπως η προετοιμασία για το σχολείο ή η ώρα του ύπνου, μπορεί να γίνουν ιδιαίτερα δύσκολες και χρονοβόρες. Το παιδί μπορεί να εμφανίζει κόπωση, ευερεθιστότητα, δυσκολία συγκέντρωσης ή αυξημένη ανάγκη για επιβεβαίωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να αποφεύγει δραστηριότητες ή καταστάσεις που προηγουμένως ήταν ευχάριστες, καθώς συνδέονται πλέον με άγχος.
Οι γονείς είναι σημαντικό να απευθυνθούν σε ειδικό όταν αυτές οι σκέψεις ή συμπεριφορές επιμένουν στον χρόνο, προκαλούν έντονη δυσφορία ή επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα του παιδιού. Όταν το παιδί φαίνεται παγιδευμένο σε έναν κύκλο επαναλαμβανόμενων σκέψεων και συμπεριφορών, όταν καθυστερεί σημαντικά να ολοκληρώσει δραστηριότητες ή όταν το άγχος αρχίζει να επηρεάζει την ποιότητα ζωής του, η αξιολόγηση από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να προσφέρει σαφήνεια και υποστήριξη. Η έγκαιρη παρέμβαση βοηθά το παιδί να κατανοήσει αυτό που του συμβαίνει και να αναπτύξει πιο λειτουργικούς τρόπους διαχείρισης του άγχους.
Τέλος, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το παιδί δεν επιλέγει να βιώνει αυτή την εμπειρία. Δεν πρόκειται για έλλειψη θέλησης ή για μια συμπεριφορά που μπορεί απλώς να «σταματήσει». Πρόκειται για μια πραγματική και θεραπεύσιμη δυσκολία, που σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο το παιδί βιώνει το άγχος και προσπαθεί να προστατευτεί από αυτό. Με την κατάλληλη υποστήριξη, τα παιδιά μπορούν να μάθουν να αναγνωρίζουν τις σκέψεις τους χωρίς να καθορίζονται από αυτές και να αναπτύξουν μια πιο ασφαλή σχέση με τον εαυτό τους.
Σοφία Χαρισοπούλου
Ψυχολόγος Παιδιού και Εφήβου (MSc, MEd)
Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
